Welke kansen liggen er voor het primair onderwijs?

Leerlingen in het basisonderwijs zijn nog (heel) jong. Daarom moet de inzet van AI-systemen uiterst zorgvuldig gebeuren.

Toch kan AI veel kansen bieden:

• versterking onderwijs op maat
• verhogen motivatie van leerlingen
• verhogen leerwinst en voorkomen uitval
• vergroten van kansengelijkheid
• vrijspelen les- en voorbereidingstijd
• verhogen digitale geletterdheid

Zijn er ook risico’s aan het gebruik van AI in het primair onderwijs?

Vanuit ethisch, pedagogisch en didactisch oogpunt, kan gesteld worden dat jonge kinderen bij voorkeur zo weinig mogelijk direct interactie hebben met AI. Sterker nog, uit onderzoek blijkt dat het blootstellen van kinderen in de leeftijd tussen 0 en 8 kan heel negatieve gevolgen hebben voor de ontwikkeling van het kind. Het laatste wat we willen is namelijk een klaslokaal of onderwijssituatie waarin leerlingen dag in dag uit, acht uur per dag achter een computer zitten met een AI-tutor. Zie betrekking hierop ook de opgestelde framework (kaders) vanuit het Center for Humane Tech (CHT).

Deze risico’s concentreren zich rondom:

• inperking autonomie en vrijheid leerlingen
• onder druk zetten van pedagogische relaties
• inperking professionele autonomie
• verlies van regie over het Nederlands onderwijs
• verlies van privacy
• vergroten van kansenongelijkheid

Hoe wordt er regie genomen over AI in het primair onderwijs?

Vanuit de overheid en de wetenschappelijke raad zijn er visies gepubliceerd op hoe om te gaan met (generatieve) AI. In het algemeen wordt over het onderwijs gezegd: “Generatieve AI kan dan ook een belangrijke rol spelen als leerinstrument in het onderwijs.”

In 2023 werd ook de Kamerbrief over digitalisering in funderend onderwijs verstuurd vanuit het Ministerie van OCW. Hierin zijn vier speerpunten uiteengezet ten aanzien van het funderend onderwijs (d.w.z. po en vo).

Deze speerpunten zijn:

• De leraar krijgt ruimte om te leren en te innoveren en kan begrenzen waar nodig.
• De leraar kan vertrouwen op zijn digitale vaardigheden.
• De leraar beschikt over een rijk aanbod van kwalitatief goede en betaalbare (digitale) leer– en hulpmiddelen.
• De leraar kan rekenen op een goede, veilige en toekomstvaste infrastructuur.

Sinds 2024 bestaat er de Handreiking AI voor scholen, mogelijk gemaakt door Kennisnet. De handreiking (in de vorm van een webpagina en links) kun je hier openen.

Tot slot heeft de PO-raad, samen met de VO-raad, ieder een themacommissie Digitalisering in het leven geroepen. De Themacommissie Digitalisering adviseert het bestuur van zowel de VO-raad als PO-Raad over digitalisering en nieuwe technologieën in het onderwijs. Het laatste advies is van 6 juni 2024, hier te downloaden.

Op het gebied van kennis, onderzoek en innovatie speelt het NOLAI (Nationale Onderwijslab voor AI) een grote rol. Vanuit het groeifonds wordt er diverse onderzoek gedaan, onder andere naar hoe AI praktisch rendement geeft in het onderwijs (good practices). Hier vind je een overzicht van de lopende projecten.

Tot slot is er voor schoolleiders en directieleden in het po een Leertraject Regie op Digitalisering beschikbaar. Hierbij ligt een groot deel van de focus op de actuele ontwikkelingen rondom (generatieve) AI.

Wat zijn andere praktische en momenteel in ontwikkeling zijnde AI-applicaties?

• mAIchart PO
  Centraal dashboard dat datastromen combineert voor meer inzicht in leerlingontwikkeling.
• Technisch leren lezen met ASR
  Adaptieve toepassing voor technisch lezen met dashboard op klank- en woordniveau.
• Woordenschat ontwikkelen met VR
  Kleuters beleven nieuwe contexten met VR om hun woordenschat uit te breiden.
• Montessori-materiaal met sensoren
  AI-analyse van rekenmateriaal via sensoren om leerproces beter te volgen.
• Babel-beer voor jonge meertalige kinderen
  NT2-leerlingen communiceren via een AI-gestuurde beer in hun moedertaal.

Bronnen:

https://www.poraad.nl/onderwijskwaliteit/ai/themacommissie-digitalisering-ai-vraagt-om-een-sector-brede-aanpak
https://open.overheid.nl/documenten/9aa7b64a-be51-4e6a-ad34-26050b8a67ef/file